EDITORYAL- Maminaw kaha si PBMM?

Gipasidan-an si Presidente Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. duh aka adlaw sa dili pa siya modesider kun aprubahan ang P6.793-trillion national budget sa mga watchdog groups nga dunay P633 bilyones nga gahin nga posibleng magamit sa kurapsyon o panuhol sa mga tawo.

Ang grupo mipasangil nga dunay tulo ka klase sa “pork” sa giduso nga 2026 national budget -- hard, soft ug shadow pork. Matud sa grupo kining hard—mao ang P180 bilyones nga pundo para sa infrastructure projects.

Ang soft pork—mao kining mga mga ayuda sama sa mga discretionary programs sa mga politiko. Apil ani ang confidential and intelligence funds, budget para sa Medical Assistance to Indigent and Financially Incapacitated Patients Program (MAIFIP) ug Assistance to Individuals in Crisis Situations (AICS), sagad ani anha magagikan sa DSWD.

Tulong Panghanapbuhay sa ating Disadvantaged at Displaced Workers (TUPAD) ; Presidential Assistance to Farmers and Fisherfolk; Tulong Dunong ; Financial Assistance to Local Government Units; Growth and Equity Fund;  Support to the Barangay Development Program of the National Task Force to End Local Communist Armed Conflict (NTF-ELCAC) ug uban pa.

Samtang ang shadow pork—mao ni ang gahin nga pundo nga diin nahimutang ang gitawag og unprogrammed appropriations. Budget nga “panagana” kung gikinahanglan.  Apan dinhing dapita ang wala kaayoy klarong resibo kun asa gigamit, hinuon makuha lang ang pundo kung dunay sobra sa koleksyon sa buhis.

Sa mga nahitabong kurapsyon sa miaging tuig nga si PBBM mismo ang nipublikar ug nimando sa pagpa-imbestigar, dili gyud ikatingala nganong hugot ang pagbantay karon sa katawhan sa 2026 national budget.

Dili kinahanglang i- veto kining tanan tungod lang sa pagduda kay wala pa may aktwal nga kwartang gipagawas.  Ang kinahanglang buhaton mao ang pagpagawas niya og kamandoan alang sa hustong paggamit sa pundo.

Daghan ang nakabenepisyo ug natabangan aning mga ayuda, apan kinahanglan lang klaruhon ug tarungon kun kinsa gyuy hatagan.

Importante ang imprastraktura, apan klaruhon gyud  tanang transaksyon ug proseso ug ipublikar kini ug bawalan ang mga politiko nga mag-apil apil ani.

Daghang naligsan si PBMM sa miaging tuig ilabi na sa kurapsyon sa flood control. Mas maayong ipadayun kini isip iyang legasiya.