EDITORYAL - Way klarong plano

Human sa trahedya sa Bagyong Tino sa miaging semana nga nagbilin og grabeng kadaut sa Cebu ug nikalas og mga kinabuhi, nabuhi napud balik ang mga pangandoy nga kinahanglang duna gyud untay klarong agianan sa tubig gikan sa kabukiran nga modagayday sa patag.

Ang mga tawo karon, ang pirmeng gihisgutan ug gibasol sa nahitabong trahedya mao ang kurapsyon sa flood control projects. Apan sa pagtinuod, daghan kaayong kuwang sa imprastraktura ang ilaha mismong lokal nga pangamhanan.

Sa matag  LGU gyud unta, duna gyud silay kaugalingong flood control system ug drainage master plan. Apan naobserbahan gyud ug dili kini malimod sa mga LGUs gawas lang sa mga dagkong siyudad , halos tanan nilang road networks ilabi na didto sa kabukiran ug hilit nga mga dapit nagsalig ra sa natural nga mga agianan sa tubig.

Apan karon kining mga natural nga mga sapa-sapa kung wala man nauga ang tubig tungod kay naupaw na sa mga kahoy ang kabukiran, nangapapas na ug natabunan aning mga land development para tukoran og mga subdivisions ug uban pang patigayon.

Kadtong mga natural nga agianan sa tubig baha gipangbalhin o gi-divert subay sa mga plano sa mga land developers.

Ang unta inanay nga pagdagayday sa tubig paubos nadiin-diin nalang napundo sa mga lugar nga dili gyud gidesinyo sa kinaiyahan para magpundo og tubig.

Ang resulta wala nay kontrol nga pagbuhagay sa tubig ug ang makaluluoy ang mga nagpuyo sa ubos. Bisan ang mga dagkong sapa wala na makasugakod sa volume sa tubig nga bisan asa nalang gikan hinungdan sa pag-awas.

Ang angay gyud unta ani, ang matag LGU dunay drainage networks gikan sa bukid nga adto mokonektar ang tanang mga subdivisions, residential areas ug mga land development , lahus sa mga dagkong sapa padung sa kadagatan.

Apan nabantayan nga ang mga land developers sa patag ug sa upland areas, ang ilang drainage system naa ra sa sulod sa ilang giugmad walay klaro kung hain padung ang ilang tubig.

Ang angay unta, gikonektar kini sa mga master drainage system sa LGUs apan ang nakaparat, wala man niini nga imprastraktura ang ubang LGUs, asa man sila mokonektar?