Bag-ong sistema paglabay og basura ipatuman sa liloan

CEBU, Philippines — Nangayo og pagsabot ug kooperasyon si Liloan Mayor Aljew Frasco sa mga residente sa bag-ong “Pay as You Throw” garbage bag system sa lungsod, nga anaa pa sa information and education campaign (IEC) stage ug wala pa hingpit nga gipatuman.

Matud ni Frasco, dili lamang pagkuha og bayad sa mga residente ang tumong sa bag-ong sistema, kondili ang pag-usab usab sa batasan sa mga tawo sa pagdumala ug paglabay sa ilang basura.

Sa kasamtangan, nagpadayon ang munisipyo sa pagpasabot sa mga residente, ilabi na sa mga purok officers, aron malikayan ang kalibog ug misinformation mahitungod sa implementasyon sa sistema. Gipadayag ni Frasco nga sukad sa iyang pagsulod isip mayor niadtong 2022, usa sa iyang nasugatan nga problema mao ang pagtapok sa basura sa mga daplin sa dalan sa Liloan.

Niadtong 2025, miadto si Frasco uban sa mga department heads ug barangay captains sa Bayawan City aron tun-an ang ilang waste-management practices.

Sa dihang miigo ang Bagyong Tino, dili maagian ang dalan sa Consolacion ug nangayo ang munisipyo og tabang sa Department of Environment and Natural Resources (DENR). Gitambagan sila nga dad-on ang basura sa Bogo City, apan giingon ni Frasco nga layo kini alang sa Liloan.

Nihangyo usab ang munisipyo sa DENR nga magamit ang karaang landfill sa Liloan aron didto temporaryong ibutang ang basura samtang wala pa maablihan pag-usab ang agianan padulong sa landfill.

Matud ni Frasco, moabot na karon sa 40 hangtod 41 ka tonelada kada adlaw ang basura sa Liloan.

Sa daang sistema, ang mga household mobayad og P200 alang sa garbage collection, samtang P300 ang bayranan sa subdivisions, apan kinahanglan pa gihapon sila mopalit og garbage bags. Sa bag-ong sistema, ang designated garbage bag na mismo ang paliton sa mga residente ug apil na niini ang serbisyo sa pagkolekta sa basura.

Usa sa dagkong kausaban sa sistema mao ang paggamit og transparent ug designated garbage bags. Matud ni Frasco, makatabang kini sa garbage collectors nga dali nilang makita ang sulod sa bag ug mahibaw-an kung sakto ba ang segregation.

Ang matag bag adunay serial number nga mahimong gamiton sa pag-trace kung kinsa ang mipalit niini. Kon adunay makit-ang basura nga wala gi-segregate o sayop ang paglabay, mahimong masubay ang nakapalit sa bag.

“Once pataka kag butang, ma-trace na nato ang wala nag segregate. First is atong warningan then next na ang penalties,” matud ni Frasco.

Ang bag nga nagkantidad og P12, matud niya, gipresyohan pinaagi sa pagkompara sa presyo sa grocery bags nga parehas og gidak-on. Sa unang yugto sa implementasyon, residual waste lamang sama sa tissue, napkin ug diapers ang gitumong nga ibutang sa designated bags, samtang dili pa dawaton niini ang mga recyclable materials.

Gilauman sa munisipyo nga ang sistema dili lamang makatabang sa pag-trace sa mga paglapas, apan makadasig usab sa mga residente nga maminusan ang ilang mga basura. (BANAT NEWS)